Sebze ve Meyve Yetiştirme Rehberi

Bahçede sebze meyve nasıl yetiştirilir sorusunun tek bir cevabı yok; ama her bitkinin cevabı üç şeye bakıyor: kaç saat güneş alıyor, kökü ne kadar derine gidiyor, ne zaman meyveye duruyor. Bu üçünü bilirseniz domatesle çileği aynı mantıkla, farklı dozlarda yönetebilirsiniz.

Peki nereden başlanır? Toprağı ve sulamayı çözmeden bitki seçimine geçmek çoğu acemi bahçıvanın yaptığı hata. Toprak hazırlığı ve sulama sisteminin kurulumu ayrı ayrı anlattığımız konular; burada varsayımımız şu: elinizde gevşek, organik maddesi artırılmış bir yatak ve düzenli su verebileceğiniz bir yöntem var. Şimdi bitkilerin kendi isteklerine bakalım.

Popüler Sebzeler: Domates, Salata ve Yanlarındakiler

Sebzelerde en sık duyduğum şikâyet "bitki büyüdü ama ürün vermedi" oluyor. Bunun sebebi genelde ya güneşin yetersizliği ya da azotu bol, çiçek dönemine geçemeyen bir beslenme programı.

Domates neden çiçek dökme eğiliminde?

Domates günde en az 6 saat direkt güneş isteyen bir bitki. Daha azı olursa gövde uzar, meyve azalır. Fide dikerken gövdenin alt yapraklarını koparıp saksıya veya toprağa 3-4 parmak daha derine gömün; gömülen gövdeden yeni kökler çıkar ve bitki susuzluğa dayanıklı olur.

Çiçek dökmenin en yaygın nedenleri: düzensiz sulama (bir gün sel, üç gün kurak), gece sıcaklığının çok yüksek ya da çok düşük olması, ve fazla azot. Domates çiçek açtıktan sonra azot ağırlıklı gübreden potasyum ve fosforun öne çıktığı bir karışıma geçmek gerekiyor. Aylık gübre planı yaparken bu geçişi takvime yazın.

Bir soru daha: koltuk sürgünleri alınmalı mı? Sırık (belirsiz büyüyen) çeşitlerde evet, yaprak koltuklarından çıkan sürgünleri küçükken koparın; enerji meyveye gitsin. Bodur çeşitlerde budamaya gerek yok.

Salata ve yeşillikler bu kadar kolay mı?

Evet, kolay olmasının sebebi kökünün yüzeyde olması ve meyve beklemenizin gerekmemesi. Ama yüzeysel kök demek, üst 5-10 santimin kurumaması demek. Yazın sık ve az sulama, kışın seyrek ve bol sulama mantığı işler.

Salatada asıl problem acılaşma: sıcak havada bitki tohuma kalkar ve yapraklar acı olur. Çözüm, öğleden sonra gölge alan bir köşeye ekmek, ilkbahar ve sonbahar döneminde yoğunlaşmak, ve 2-3 haftada bir yeni sıra ekerek hasadı yaymak. Roka, maydanoz, ıspanak ve pazı için de aynı takvim geçerli. Bu grup, küçük alanda bahçe tasarımıyla en uyumlu grup; bir balkon sandığı bile sürekli yeşillik verir.

Salatalık, biber, fasulye için ne değişiyor?

Bu üçü sıcak sever, don görmez. Toprak sıcaklığı elinizle tuttuğunuzda serin gelmeyecek düzeye gelmeden dikim yapmayın; erken dikilen biber fidesi haftalarca yerinde sayar.

• Salatalık: Çok su içer, ama yaprakları ıslanınca küllenmeye yakalanır. Damla sulama ya da dibe su verme şart. Mutlaka dikey bir file veya ip düzeneğine tırmandırın; meyve düz kalır, hastalık azalır.
• Biber: İlk çiçeği koparmak bitkinin dallanmasını hızlandırır. Aşırı azot yapraklandırır, ürün geciktirir.
• Taze fasulye: Kendi azotunu bağladığı için gübre isteği düşük. Doğrudan tohum ekimi en iyi sonucu verir, fide sevmez.

Meyvede İşler Nasıl Yürüyor?

Meyve, sebzeden farklı olarak kalıcı bir yatırımdır: ilk yıl kök kurar, ikinci yıldan itibaren ödeme yapar. Bu yüzden yerini seçerken acele etmeyin.

Çilek: en hızlı sonuç veren meyve

Çilek fidesini dikerken tacın (kök ile yaprakların birleştiği kalın kısım) toprak seviyesinde kalması gerekir. Gömülürse çürür, yüksek kalırsa kurur. Aralar 25-30 santim olsun; sıkışan çilek küflenir.

Meyveler toprağa değmesin diye altına saman veya ağaç kabuğu malçı serin; bu hem nemi tutar hem çürümeyi azaltır. Çiçeklenmeden itibaren iki haftada bir potasyumlu bir sıvı gübre, tadı ve iriliği belirgin biçimde değiştirir. Evde yaptığınız solucan gübresi çayı da bu iş için gayet iyi çalışır.

Kollar (stolonlar) ne olacak? İlk yıl kesin, bitki kök ve meyveye odaklansın. İkinci yıldan sonra birkaç kolu köklendirip yeni fide elde edebilirsiniz; çilek yatağı zaten 3 yılda bir yenilenmek ister.

Saksıda meyve ağacı olur mu?

Bodur ve yarı bodur anaçlı çeşitlerle olur. Limon, incir, nar, bodur elma 40-50 litrelik saksılarda yıllarca ürün verir. Saksı kültüründe iki kritik nokta var: drenaj deliği tıkanmasın ve besin her sulamada yıkandığı için düzenli beslenme aksamasın.

Bir de tozlaşma sorusu: incir ve nar kendi kendine tozlaşır, çoğu elma ve kiraz çeşidi için ikinci bir çeşit gerekir. Balkonda tek ağaç düşünüyorsanız kendine verimli olanları tercih edin.

Böğürtlen ve ahududu: dikip unutulabilecek en yakın şey

İkisi de yarı gölgeye tolerans gösterir, kök sürgünleriyle yayılır. Tek şart: her y