Evde Organik Gübre Yapımı

Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları, kahve telvesi... Bunların çöpe gitmesi biraz tuhaf değil mi? Aynı hafta içinde markete gidip torba gübre alıyorsanız, aslında bahçenizin ihtiyacı olan şeyi zaten evde üretiyor ama farkında olmadan atıyorsunuz. Bu sayfada evde kompost gübre nasıl yapılır sorusunu, hiç denemeyen birinin kafasındaki sırayla ele alıyoruz: neye ihtiyaç var, ne kadar sürer, koktuğunda ne yapılır, ne zaman kullanılır.

Peki kompost tam olarak nedir? Organik atıkların, bakteri ve mantarların yardımıyla çürüyüp toprağa benzeyen koyu renkli bir maddeye dönüşmesi. Bitkiye doğrudan "yemek" vermekten çok, toprağın kendisini besleyen, su tutma kapasitesini artıran bir malzeme. Bu yüzden toprak hazırlığıyla gübreleme arasında bir yerde durur.

Kompostu Kurmak: Malzeme, Kap ve Karışım Dengesi

Bahçem küçük, yine de yapabilir miyim? Evet. Balkonda 40-60 litrelik kapaklı bir kova bile yeterli. Bahçede yeriniz varsa yaklaşık 1 metre çapında, tabanı toprağa değen bir yığın en kolay yöntem. Küçük alanda bahçe düzenlemesi yapıyorsanız komposta bir köşe ayırmak, sonradan taşımaktan iyidir.

Hangi kap işe yarar?

Üç seçenek var ve hepsinin mantığı aynı: hava girsin, fazla su çıksın, sıcaklık biraz tutulsun.

• Plastik kova/varil: Yanlara ve tabana matkapla 8-10 mm delikler açın. Altına bir tepsi koyun, sızan sıvı toplansın.
• Tahta sandık: Paletlerden üç kenar yapıp önü açık bırakmak yeterli. Havalanması en iyi olan tip.
• Açık yığın: Sadece toprağa yığın yapın, üstünü karton veya kuru yaprakla örtün. En az iş, en yavaş sonuç.

Neyi atabilirim, neyi atmamalıyım?

Bu, en çok hata yapılan yer. İki grubu ayırmak işi kolaylaştırıyor: nemli ve azotlu olan "yeşiller", kuru ve karbonlu olan "kahveler".

Oran ne olmalı? Hacim olarak kabaca 1 ölçek yeşile 2-3 ölçek kahve. Aklınızda tutmanın pratik yolu: mutfaktan bir kap dolusu atık attığınızda üzerine iki kap kuru yaprak veya doğranmış karton ekleyin. Kuru malzemeyi ayrı bir çuvalda biriktirmek, sonbaharda toplanan yaprakları yıl boyu kullanmanızı sağlar.

İlk yığını nasıl kurarım?

1. Tabana 10-15 cm kalınlığında iri, kaba malzeme koyun: ince dallar, mısır sapı. Bu katman alttan hava dolaşımı sağlar.
2. Üzerine bir kat kahve, sonra bir kat yeşil serin. Katları yaklaşık 5-10 cm tutun.
3. Her yeşil katın üstüne bir kürek bahçe toprağı veya eski kompost atın; mikroorganizma aşısı gibi çalışır.
4. Malzeme kuru duruyorsa sulama yapın ama boğmayın. Hedef nem, sıkılmış sünger kıvamı: elinize aldığınızda dağılmıyor, damlatmıyor.
5. Üstünü karton veya çuvalla örtün. Yağmur suyu doğrudan yığını yıkamasın.

Süreci Yönetmek: Karıştırma, Sorunlar ve Kullanım

Ne kadar sürede hazır olur?

Bir ayda olur mu? Genelde olmaz. Malzemeyi ince doğrayıp haftada bir karıştırırsanız yaz aylarında 2-3 ay; hiç karıştırmayıp yığın halinde bırakırsanız 6-12 ay. Sıcaklık belirleyici: kış boyunca süreç neredeyse durur, ilkbaharda kendiliğinden hızlanır.

Karıştırmanın amacı ortaya hava sokmak. Yığının ortası ısınır, kenarları soğuk kalır; her karıştırmada kenardaki malzemeyi içe alırsınız. Elinizde dirgen yoksa uzun bir sopayla delikler açmak da bir miktar işe yarar. Temel bahçe araçları arasında bir dirgen ya da sağlam bir bel küreği bulundurmak bu iş için yeterli.

Kokuyor, sinek var, ısınmıyor — ne yapmalı?

• Çürük yumurta / lağım kokusu: Yığın fazla ıslak ve havasız. Bol kuru malzeme ekleyip iyice karıştırın, kapağı bir süre aralık bırakın.
• Amonyak (idrar) kokusu: Yeşil fazla. Karton, talaş, kuru yaprak ekleyin.
• Küçük sirke sinekleri: Mutfak atığı yüzeyde kalmış. Her eklemeden sonra üstünü toprak veya kuru yaprakla kapatın.
• Hiç ısınmıyor, aynı duruyor: Ya çok kuru ya da yığın çok küçük. Nemi kontrol edin, hacmi artırın, azotlu malzeme (taze çim, telve) ekleyin.
• Fare/kedi ilgisi: Yanlış malzeme girmiş. Süt ürünü, et ve pişmiş yağlı yemeği tamamen çıkarın, kapaklı kaba geçin.

Hazır olduğunu nasıl anlarım ve nasıl kullanırım?

Olgun kompost koyu kahve renkli, ufalanan yapıda ve orman toprağı kokusundadır. Attığınız malzemeler tanınmaz haldedir; yumurta kabuğu ve dal parçaları hâlâ görünebilir, onları eleyip yeni yığına katın.